حقوق نظام سلامت ایران

حقوق نظام سلامت ایران

اعتمادپذیری قضایی ادله سلامت دیجیتال در مسئولیت کیفری پزشکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران
چکیده
گسترش پرونده‌های الکترونیک سلامت و سامانه‌های هوش مصنوعی، ارزیابی ادله در دعاوی کیفری پزشکی را پیچیده کرده است. مسئله پژوهش، تعیین شرایطی است که داده فنی بتواند در اثبات تقصیر و استناد آسیب به رفتار شخص معین به کار رود. پژوهش با روش تحلیلی و تفسیر حقوقی، مقررات ادله الکترونیکی، علم قاضی و مسئولیت پزشکی در ایران را بررسی و از مقایسه کارکردی با فرانسه، آلمان، ایالات متحده و اسناد تنظیم‌گری فناوری استفاده می‌کند. یافته اصلی، ضرورت تفکیک قابلیت استناد، وزن اثباتی و کفایت دلیل و ارزیابی آن در پنج سطح است: منشأ و اصالت، تمامیت و زنجیره حفاظتی، انتساب و کنترل مؤثر، ممیزی‌پذیری الگوریتمی و کفایت اثباتی. ثبت هشدار یا استفاده از حساب کاربری، به‌تنهایی اثبات‌کننده آگاهی، تقصیر یا سببیت نیست. همچنین، ضمان دیه باید از مسئولیت تعزیری و اعتبار آماری سامانه از اعتبار خروجی موردی تفکیک شود. ماده ۱۲۰ قانون مجازات اسلامی در کنار قواعد اختصاصی اثبات، مانع جبران تردید مؤثر با فرض مسئولیت است؛ اما به‌تنهایی سقوط حقوق مالی بیمار را توجیه نمی‌کند. نتیجه پژوهش، پیشنهاد چارچوب «اعتمادپذیری قضایی مرحله‌ای» و ضابطه «منع جهش از داده به مسئولیت» است. اجرای این چارچوب مستلزم حفاظت متناسب از داده، کارشناسی چندرشته‌ای، امکان اعتراض مؤثر و تصریح حلقه‌های استدلال در رأی است. چارچوب پیشنهادی ماهیت هنجاری دارد و اعتبارسنجی تجربی آن به پژوهش مستقل نیازمند است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Judicial Reliability of Digital Health Evidence in Medical Criminal Liability

نویسنده English

mohammad KHANI
Assistant Professor of Criminal Law and Criminology, Neyshabur Branch, Islamic Azad University, Neyshabur, Iran
چکیده English

Electronic health records and artificial intelligence systems complicate evidentiary assessment in medical criminal proceedings. This study identifies the conditions under which technical data can support proof of fault and attribution of injury to an identified person. Using doctrinal analysis and legal interpretation, it examines Iranian rules on electronic evidence, judicial knowledge, and medical liability, alongside functional comparisons with France, Germany, the United States, and technology governance instruments. The central finding is that admissibility, evidentiary weight, and sufficiency must be distinguished through five levels: provenance and authenticity; integrity and chain of custody; attribution and effective control; algorithmic auditability; and evidentiary sufficiency. A recorded warning or account activity does not independently establish awareness, fault, or causation. Liability for diya must also be distinguished from discretionary criminal punishment, and aggregate system performance from the validity of an individual output. Read alongside specific evidentiary rules, Article 120 of the Iranian Islamic Penal Code prevents material doubt from being replaced by presumed responsibility; it does not independently justify extinguishing patients’ financial rights. The study proposes a staged judicial reliability framework and a principle against inferential leaps from data to liability. Implementation requires proportionate evidence preservation, multidisciplinary expertise, meaningful opportunities to challenge evidence, and explicit reasoning in judicial decisions. The proposed framework is normative and requires independent empirical validation.

کلیدواژه‌ها English

Digital health
Electronic evidence
Medical criminal liability
Judicial knowledge
Causation

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 08 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 02 مهر 1405
  • تاریخ بازنگری 08 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 08 مهر 1405